Anti Comic Sans
In de Tuin der Typografie groeit wel eens onkruid. Er ontkiemen af en
toe lettertype-ontwerpen die niet mooi zijn. Het gaat dan vaak om slechte
aftreksels van klassieke fonts (bedoeld om de copyrights te omzeilen) of
ontwerpen die alleen maar ten doel hebben te choqueren. Maar sinds enkele
jaren is er één typografisch onkruid dat ongebreideld woekert.
De naam van het font: Comic Sans.
"Comic" omdat het appelleert aan stripverhaal- en cartoonachtige typografie. En "Sans" omdat het schreefloos is. Mijn vermoeden is dat men met deze "Sans"-toevoeging alleen maar een chique tintje eraan wilde geven, zoals "Ranja Primeur" of "Kroket au-bain-Marie". Kroketten zijn best lekker, maar aan Comic Sans valt niks lekkers te beleven. Het is gewoon een smerig lettertype, punt uit.
Geen komische noot
Mijn pleidooi tegen deze smakeloosheid is méér dan alleen een uiting van
m’n eigen persoonlijke smaak of voorkeur. Om het inzichtelijk te maken,
zal ik eerst deze wantoestand vergelijken met een andere populaire kunstvorm:
zingen.
Er zijn duizenden zo niet miljoenen mensen die goed kunnen zingen. En bij
televisieprogramma’s zoals Idols verkneukelen we ons eerst aan de regelrechte
miskleunen qua zangtalent, en dan gaan we over tot de orde: het ruziën
over smaak. Uiteindelijk komt dan een "idol" uit de bus rollen wiens carrière
verder mag gaan reiken dan tussen de schuifdeuren.
Toch speelt ‘n heel enkele keer iemand het klaar om onterecht door te breken
tot de eredivisie. Geld en geluk, macht en mazzel spelen daarbij een rol.
Wanna-be popster Ashlee Simpson weet daar bijvoorbeeld alles van. Enkele
platenbonzen schoven haar gewillig naar voren en prompt staat de Amerikaanse
jonge deerne voor een bomvol stadion te bewijzen dat ze niet kan zingen.
En zo is het ook met deze Comic Sans. Microsoft verspreidt het gratis via
ieder Windows-systeem. Een Font-jury zou dit misbaksel meteen huilend naar
huis sturen, terug in de gloeiende loodpot!
De Comic Sans is als een vals-zingende artiest. Nee, dat is niet te vergelijken
met een Björk of een Siouxsie die op tegendraadse wijze ‘tegen’ de toon
aan zingen of Avant Garde-lettertypen die soms heel aparte contrasten kunnen
opleveren. Comic Sans blijft daarentegen altijd lelijk.
Comic Sans Seriously Sucks
Maar ik kan ook heel professioneel, bijna wetenschappelijk, uitleggen
waarom deze Comic Sans niet deugt. Elk lettertype heeft als kenmerkende
bouwstenen: de vorm der letters (zowel apart als in combinatie met elkaar)
en de spatiëring (van letters en woorden).
De individuele lettervormen van de Comic Sans (de "glyphs") zijn niet eens
zo heel erg beroerd. Ze hebben iets koddigs. De klunzige verhoudingen en
schots-en-scheef getekende elementen van iedere letter uit het Comic Sans-alfabet
zijn juist het verleidelijke van het font. Op zoek naar een handschrift-achtig
font zullen velen daarom denken "ach, best grappig".
Het venijn zit echter in de combinaties van letters. Het onregelmatige
karakter van Comic Sans-letters samen is echt te lelijk om lollig of contrastrijk
over te komen. Her en der staan een paar letters lelijk naast elkaar te
lummelen. En enige mate van gelijkvormigheid zit er ook nèt niet in. Het
is dus vleesch noch visch.
Typografische nonchalance is namelijk bijzonder moeilijk, het is een paradox.
Alleen echte "display" of "script"-fonts lukt dat goed - Comic Sans niet.
Dan
de spatiëring. Iedereen die vroeger wel eens Mecanorma- of PickUp-letters
heeft geplakt of gewreven, weet dat je zèlf moet nadenken over de afstand
tussen letters. Je creëert zo een bepaald ritme en een gevoel voor regelmaat.
Een goed oog voor de optische uitlijning is daarbij onontbeerlijk.
Comic Sans-letters staan wat dat betreft als een stel ouwe fietswrakken
naast elkaar. Vooral wanneer men een tekst helemaal in hoofdletters intikt
(en geloof me, dat doen mensen die Comic Sans gebruiken maar al te graag)
dan gaat het mis.
Smakeloze types
Het is ook typisch dat Comic Sans altijd te vinden is in combinatie met
andere kenmerken van wansmaak en amateuristisch design: lukrake kleuren
("oh, ik heb nog geen groen gehad"), MS Office clip-art ("deze regenboog
met sterren is mijn favoriet") en een overdaad aan effecten ("met die 3D-omtreklijn
en schaduw wordt ‘t vast nog veel mooier").
En dat terwijl er al decennia lang uitstekende alternatieven zijn voor
Comic Sans die wèl goede, uitgebalanceerde lettervormen hebben en ook van
fatsoenlijke spatiëringstabellen zijn voorzien, bijvoorbeeld Tekton of
Marker Felt.
Om de tomeloze wildgroei van Comic Sans in te perken, zijn er enkele actiegroepen
opgericht. De meest bekende is de "Ban
Comic Sans" organisatie in
Amerika. Op hun website kan je veel voorbeelden vinden van slecht gebruik van Comic
Sans, maar ook speciale stickers bestellen. Deze kan je dan op alle borden,
brieven en andere uitingen plakken waarin de Comic Sans is gebruikt.
Inmiddels heb ik een Nederlandse website onder mijn hoede, waarop ook voorbeelden
en sticker-modellen te vinden zijn. In tegenstelling tot de Amerikaanse
website, gebruik ik de afbeelding van Vincent Connare (de ontwerper van
Comic Sans) daarbij níet. Ik vind dat hij niet persoonlijk verantwoordelijk
kan worden gesteld voor de verspreiding van dit onkruid en gebruikersvirus.
De geboorte van een lelijke letter
Wat heeft Vincent Connare zèlf te melden over de herkomst en het gebruik van zijn fraaie creatie? Op diverse websites circuleren enkele citaten uit emails van hem. Ik vat ze samen:
"In 1994 viel mij op dat Microsoft een groot aantal lettertypen in een
cartoon- en stripverhaal-stijl ontwikkelde. Microsoft wilde namelijk diverse
"Fun Fonts" uitbrengen. Ik heb toen het idee opgevat om ook zo’n lettertype
te ontwerpen, zoals dat ook in de meest bekende stripverhalen gebruikt
werd. Cartoons in kranten gebruikten meestal een andere stijl lettertype.
Ook werden in de tekstballonnen van stripverhalen vaak lettertypen voor
technisch tekenwerk gebruikt.
Ik heb Comic Sans in oktober 1994 in eerste instantie voor een strip-achtige
toepassing ontworpen, namelijk voor de "Microsoft Bob" hulpfunctie. Het
team dat werkte aan "Microsoft 3D Movie Maker" heeft het ook opgepikt voor
gebruik in hun tekstballonnen en dialoogvensters. Later werd het ook in
Windows 95 en Explorer ingebouwd, ook omdat het juist is aangepast ("hinted")
voor aangepast gebruik op beeldschermen."
Tot zover het feitelijke ontstaan en de historie van Comic Sans. Maar Vincent is niet te beroerd om ook het gebruik van zijn creatie te bekritiseren:
"Ik heb wel een beetje begrip voor acties zoals "Ban Comic Sans", want
het lettertype wordt regelmatig op niet-gepaste wijze gebruikt. Ik heb
zelf ook goeie en slechte voorbeelden gezien: Disney gebruikt het op geslaagde
wijze in advertenties, een Engelse rederij heeft op al hun boten een logo
in Comic Sans laten schilderen... Maar ik vind het best grappig als ik
in een restaurant word getrakteerd op mijn eigen lettertype in de menukaart.
Dat ze een foto van mijn persoonlijke website hebben genomen en voor hun
"Ban Comic Sans"-actie gebruiken, vind ik ongepast. Ik heb geen invloed
op de wijze waarop men mijn lettertype verspreidt en gebruikt. Misschien
ben ik in de ogen van ontwerpers misschien de "Eminem" onder de typografen,
maar daarnaast ben ik ook gewoon een te respecteren persoon."
Tot slot meldt hij: "Als je verliefd bent op de Comic Sans, dan begrijp
je niet veel van typografie. Als je de Comic Sans echter háát, dan
begrijp je ook niet veel van typografie."
Vergeten maar nooit vergeven
Alle argumenten, schoonheidscommissies en typografische fijnproeverij ten spijt, blijft iedereen zich vergrijpen aan de Comic Sans. Hoe lang zou het duren eer men ‘m vergeten is? Net zo lang als Palatino populair was, omdat je die standaard bij de Apple LaserWriter kreeg? Vergeten doe ik ‘m graag zo snel mogelijk. Maar ik zal het Connare en Microsoft nooit vergeven...
Bezoek Vincent Connare's
website.
Bekijk Vincent
Connare op YouTube.
Verschenen in MacFreak Magazine, 2005.
Je kan van deze tekst de
PDF downloaden.
