Wisdom of Crowds – FAIL
Columns index
Hoe naïef was de oprichter Pim Betist van het ter ziele Sellaband:
"Wat ik verkeerd heb ingeschat is de wisdom of crowds. Ik dacht dat de liefhebbers zelf het filter zouden kunnen zijn. Maar er kwamen tienduizenden bands binnen, die allemaal dachten dat ze 50.000 dollar konden ophalen, terwijl maar een heel klein percentage slaagt. En zelfs dat deel werd door de muziekkenners niet als goed genoeg beschouwd. Er miste dus een filter."
Dat is waarom de platenbazen van weleer altijd de 'vondsten' van hun fanatieke A&R-scouts moesten filteren en soms harde en onduidelijke keuzes maakten. Om profitabel te zijn (en te blijven) was en is een selectie nodig. De kracht en de macht van goeie promotie kan nu eenmaal niet alle kanten op schieten. De muziek moet wel goed zijn - dat staat buiten kijf (hoewel...) Maar daarnaast spelen nog veel andere criteria een grote rol. Gebeurt die selectie niet, dan blijft de muziek heus wel mooi, maar zal er geen groot succes mee worden bereikt.
Kunst, met hoofdletter K
Kunstgaleries doen eigenlijk hetzelfde. Door te filteren en te selecteren voorkomen ze een niet te overziene wildgroei in de 'Hogere Kunsten'. We zouden het als maatschappij gewoon niet prettig vinden, als iedereen die met een klodder verf of klont brons kan omgaan te boek zou staan als een gevierd kunstenaar. Als maatschappij hebben we slechts behoefte aan een paar hoogvliegers – meer kunstenmakers verdragen we niet. Stel je voor dat iedereen die aan de kleinkunst-academie afstudeert meteen en vanzelfsprekend een veel gevraagde stand-up comedian is; je zou er moe van worden...
Dus hebben we een selectief systeem nodig dat de toevloed en aanwas van kunstenaars enigszins binnen de perken houdt, en actief reguleert. Laten we dat over aan een paar managers, of een soort jury, of zullen we Het Volk daartoe oproepen ? Pim Betist gokte op het laatste; Idols en Popstars bieden een mix, en vroegere platenbazen kozen het eerste.
Een schot hagel
Toch is het niet helemaal waar wat ik hierboven stel. Er is nog een andere veel gebezigde methode, die vooral door grotere uitgeverijen werd en wordt toegepast. Die tactiek was/is om het grote succes van enkele geslaagde artiesten te verdelen over een 'aalmoes' (als lokmiddel) voor meer artisten. (Maak je maar niet ongerust dat de bobo's zelf er een deel aan over hielden.) Met een dergelijk schot hagel hoopt de uitgever toch een succes te scoren, waarmee forse opbrengst wordt binnengeharkt.
Vandaar dat veel grote en bekende muzikanten en schrijvers steen en been klagen over de lage honoreringen. Ze beseffen niet dat ze (indirect) duizenden andere artiestjes sponsoren, die voor een habbekrats er ook bij willen horen. Zeker in Europa (met al haar culturen en subcultuurtjes) wordt de spoeling soms èrg dun. Vraag maar aan Pim...
Democratisering
Het gebeurde al eerder met eenvoudige tekst en gewoon beeldmateriaal; fotografie gaat er momenteel onder gebukt; literatuur is het volgende slachtoffer; video zit al jarenlang in die fase; en voor muziek is het al goeddeels achter de rug: dankzij digitale technieken (zowel om te creëren als te distribueren) doorgaan alle media een fase van ultieme democratisering.
Iedereen kan teksten verspreiden, iedereen kan straks een 'boek' publiceren, iedereen noemt zich een fotograaf en massa's beelden zijn al gemeengoed; muziek en video's kunnen door iedereen worden gemaakt en de hele wereld is je potentiële publiek.
Maar wie kijkt en luistert naar wie ? Wiens creatie bereikt een werkelijk grote groep geïnteresseerden ? Zelfs voor een eenvoudig digitaal medium als tekst, schuilt de kracht in het bereik, het publiek. Het risico is dat er op een gegeven moment alleen maar makers zijn en nauwelijks gebruikers. Zoals Steve Jobs het fijntjes omschreef: "we willen geen wereld met alleen maar bloggers". Tot zover mijn blog...
Verschenen als on-line column, op 4 augustus 2010.