Alle Kanten van Quark gezien ?
Columns index
Wetenschappers kennen "quarks" als een term voor de
atoomdeeltjes die in 6 verschijningsvormen kunnen optreden: up en down,
top en bottom, charmed en strange.
Maar de naam "Quark" laat bij veel MacFreaks ook een belletje rinkelen. Bij sommigen is dat belletje een onheilspellende noodklok, want het wil maar niet beter worden met Quark. Het pakket is nog steeds het meest gebruikte opmaakpakket in de professionele grafische sector, maar de vraag is voor hoe lang nog ? Hebben we na up en top, nu te maken met de down en bottom ? Na het 'charmante' en vooruitstrevende XPress, nu het 'vreemde' achterblijvertje ?
Vorige weekend viel een folder van Adobe in mijn brievenbus, met heel veel transparantie-effecten, amerikaanse kreten als "InDesign is here to stay" en testimonials van voormalige XPress-aanhangers die de overstap hebben gemaakt en heel blij en heel gretig vertellen dat het allemaal geweldig is.
En als we de folder mogen geloven, is Adobe InDesign 2.0 inderdaad geweldig. De diverse lay-out technische vernieuwingen bovenop de al eerder aanwezige typografische lekkernijen zullen toch echt iedereen ervan gaan overtuigen dat er wel degelijk vooruitgang is te boeken op het terrein waar Quark slechts met veel moeite stapjes vooruit durft te zetten. Lange tijd was het best moeilijk om te bedenken hoe pagina-opmaak en typografie beter konden, maar Adobe heeft iedereen nu echt wakker geschud en aangetoond dat Quark met hun XPress 3 niet de "eeuwig brandende lamp" had uitgevonden.
Even terug in de tijd:
In 1985 verschijnt Aldus PageMaker. Deze "killer-application" van
Paul Brainerd (die ook de term "DTP" bedacht heeft) kon dankzij
de Adobe PostScript taal en de Apple Macintosh sublieme grafische producten
uit een printer toveren. Maar naar goede amerikaanse gewoonten blijft zo'n
product nooit lang als enige op de markt...
De kaper op de kust heet "Quark". In 1987 daagt Quark met "XPress" de
rivaliserende pionier Aldus uit voor een race om de gunst van de professionele
grafo.
Versie 1 verbaast vriend en vijand met enkele fraaie kunstjes qua precisie
en typografie, maar struikelt over veel technische problemen en te weinig
souplesse in de werksfeer. Versie 2 biedt al meer doordachte functies en
krijgt door slimme distributie-strategie=EBn de voorkeur van inkopers en
nieuwe gebruikers. PageMaker-gebruikers zien er nog geen heil maar ook
geen bedreiging in, want het opmaak-gemak in PageMaker blijft hen beter
bevallen en PageMaker verbetert zichzelf ook in enkele versies.
Maar dan verschijnt versie 3. Zowel op layout-gebied als in techniek wordt
toch wel duidelijk dat XPress de boventoon gaat voeren. PageMaker blijft
te lang achter liggen op niet alleen details maar ook op enkele cruciale
punten (o.a. CMYK-separatie) en verliest snel terrein. XPress heeft de
koning van de troon gestoten. PageMaker raakt in het slop, de ontwikkelaar
Aldus wordt overgenomen door Adobe en onder die wimpel mag Pagemaker met
vervroegd pensioen.
Er worden nog enkele PageMaker-updates uitgebracht (recentelijk zelfs nog een versie 7.0), enerzijds om trouwe volgelingen tevreden te houden en ook om andere markten zoals "office" en "small businesses" een pakket te bieden dat grafisch heel veel kan en geen financiële aderlating hoeft te zijn.
Want dat is ook meteen het zere been bij veel XPress-gebruikers: het pakket is duur en men vindt Quark een arrogante monopolist, met distributeurs die teveel kapsones hebben en weinig tot geen hulp bieden. Het zal je maar gezegd worden. Dat Quark zo groot is geworden dankzij een steengoed product dat iedereen steevast kocht en dagelijks gebruikt, moeten we niet vergeten.
Maar de laatste jaren is de hegemonie tanende. Quark is weinig vernieuwend
meer bezig. Versie 4 voegde al eigenlijk weinig toe aan de bestaande werkwijze
en mogelijkheden - nou ja, wat tekenwerk en woordtypogrammen (rariteiten
die zelfs niet nodig waren, volgens de XPress 'die-hards'). Versie 5 is
nèt uit maar nog níet geschikt voor MacOSX en is nog steeds gebaseerd op
de 'roots' van versie 3. En met een restyle van de symbooltjes in het gereedschap-palet
redden ze de oorlog echt niet.
XPress is uit-gegroeid en zit vast in een ivoren toren. Quark heeft wel
enkele malen geprobeerd om een zijsprong te maken (multimedia met Immedia
en een nimmer uitgebracht PhotoShop-achtig pakket), maar beide pogingen
zijn nergens op uitgelopen. Verder hebben ze wel het op XPress gebaseerde
Quark Publishing System uitgebracht (voor redacties) en talloze XTensions
worden aan alle kanten ontwikkeld en ondersteund, maar een grondige stap
vooruit zat er niet meer in.
Herrie om PDF en K2 (InDesign)
Enkele jaren geleden hebben Quark en Adobe nog flink ruzie gehad. Adobe
en Quark groeiden met elkaar op in DTP-land: Quark XPress had Adobe Illustrator,
PhotoShop en PostScript nodig en Adobe had Quark XPress nodig (want dat
PageMaker de race allang verloren had, wisten ze heus wel). Maar Adobe
keek ook vooruit, bijvoorbeeld met de ontwikkeling van Acrobat en PDF.
Een goed idee, leek hen.
Quark weigerde echter ondersteuning voor PDF in de nieuwe versie 4 te implementeren,
want dan hoefden servicebureaus geen XPress meer te kopen om uitdraaien
te maken. De PDF-software bestond wel, maar bleef jarenlang in "beta".
Adobe achtte dit een ernstige hinderpaal voor hun koers en kondigde aan
een nieuw pakket voor lay-out te gaan ontwikkelen (K2). Toen bekend werd
wat K2 zoal zou gaan kunnen, brak bij Quark het angstzweet uit en heeft
Quark zelfs een poging gedaan om Adobe op te kopen.
Die 'coupe' mislukte, Maar Adobe realiseerde zich wel dat er haast was
- K2 werd (versneld) uitgebracht als InDesign (versie 1). Een couveuse-kindje,
dat nauwelijks meer of beter was dan een combinatie van XPress en de ouwe
PageMaker. Maar de geest was uit de fles en beloofde nog meer wensen te
gaan vervullen. En met InDesign versie 2 lijkt Adobe definitief de 'troika'
(vector èn pixels èn opmaak) compleet in huis te hebben.
Het zal nog wel even duren eer grafische bedrijven hun productie 'omgooien', maar nieuwe publicaties en nieuwe bedrijven zullen des te eerder besluiten om met InDesign te gaan werken. Inkopers van software zullen de prijs van InDesign waarderen, al is een "full version" ook niet mals meer en kost het veel tijd (dus geld) om te switchen. En ik hoorde zelfs al leerlingen van grafische scholen zeggen dat ze niet met XPress willen werken, "want daar werkt mijn vader mee". Recalcitrante jongeren hebben zo hun eigen criteria en beweegredenen...
Wat is er gebeurd met Quark ?
Het bedrijf is al sinds de oprichting in de vroege tachtiger jaren erg
'gesloten' geweest. De oprichter Tim Gill (een techische en grafische "nerd",
zoals hij zelf zegt) kreeg in 1986 de financiële en organisatorische hulp
van Fred Ebrahimi, die samen met Tim Gill het product en het bedrijf in
enkele jaren tijd naar ongekende hoogte hebben gestuwd. Het duo verdiende
goud, zowel in medailles als in banksaldo's.
Maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld Steve Jobs, die niet uitgeput lijkt
te raken en na 25 jaar nog steeds in staat blijkt grootscheepse vernieuwingen
door te voeren (soms te vroeg) en koersen te bepalen en die doelen te halen,
blijkt Tim Gill een "one trick pony". XPress is zijn 'kunstje',
zijn stokpaardje en paradepaard, "that's all, folks". Ofschoon
de hele ontwikkeling van XPress een niet mis te verstane en uiterst succesvolle
tour-de-force is geweest, blijkt het bedrijf verder geen kroonjuwelen in
hun schatkist te hebben of te kunnen bedenken, alleen maar ontzettend veel
geld, geld, geld. Hoeveel precies, is niet bekend, want Quark is nog steeds
een 'besloten' onderneming.
Quark maakte eind 2000 ook liever niet bekend (via een PR-bericht of zo) dat hun oprichter Tim Gill al zijn taken bij Quark had neergelegd en zijn 50% aandelen in het bedrijf van de hand had gedaan. Hij had besloten al zijn tijd, aandacht en geld te stoppen in andere initiatieven, die hij in de loop van de negentiger jaren al ontplooid had (o.a. de "Gill Foundation", een non-profit organisatie voor hulpverlening en bescherming van gelijke rechten voor homo's).
Rest de vraag:
wat is de halfwaarde-tijd van een enorm verrijkt atoomdeeltje
?
Het is naar mijn idee slechts een kwestie van (veel) tijd eer Quark door
haar geld heen is, tenzij ze een grandioze persoonlijkheid binnenhalen
die het bedrijf een nieuw product en een nieuwe koers geeft. Maar die XPress-
dongel kunnen we binnenkort in de kast gooien.
Vergane glorie - de wereld draait verder.
Verschenen op MacFreak, 2005.