Wij, Kinderen der Wijde Wereld
Columns index
Onze
Koningin heeft zich in haar Kerstrede
voor 2009 bijzonder specifiek en
kritisch uitgelaten over de moderne technologische wereld. Ze vindt 't
maar niks. Wat ver is komt steeds dichterbij en wat dichtbij is lijkt
verder weg te raken. Ze zegt dat de grenzen van onze individualisering
zijn bereikt en ze mist de ouderwetse burenhulp en naastenliefde in onze
maatschappij.
Laat me voorop stellen: ik vind het prima en mooi als mensen die in elkaars nabijheid leven, onbaatzuchtig aandacht en hulp bieden. Maar dat er op dit moment bepaalde groepen en hele generaties ontstaan die elkaars fysieke omgeving niet meer voor alle facetten in het leven nodig hebben, is eveneens een goede ontwikkeling.
Meer dan ooit zijn individuen verbonden en bereikbaar. Duizenden, miljoenen wildvreemde mensen treffen en helpen elkaar vrijblijvend in virtuele groepen. En in veel gevallen juist omdat de nabije omgeving hen niet direct of niet voldoende kan helpen. Ziet de Koningin deze ontwikkeling ook ?
Betrokken individuen
In 2007 (dus twee jaar geleden) sprak de Koningin in haar kerstrede:
"Naast gevaarlijk generaliseren is er nog een ontwikkeling die onze maatschappelijke verbondenheid bedreigt. Individualisering die doorslaat naar puur egoïsme doet afbreuk aan het algemeen belang. Als we het zicht verliezen op wat ons allen tezamen aangaat, ondermijnen wij onze samenleving. Een maatschappij die in zichzelf is gekeerd, sluit ook de ogen voor de wijdere wereld, ontloopt verantwoordelijkheid voor gerechtigheid en miskent de noodzaak tot solidariteit."
En nu, anno 2009, generaliseert ze zelf over een ontwikkeling uit die "wijdere wereld" die veel individuen juist uit hun isolement kan halen en verbondenheid stimuleert.
Ik
ben het met haar eens dat de moderne methoden en middelen van communicatie
het fysieke contact ontberen. (Al zijn sommige vormen van virtueel contact
juist gericht op het vinden van fysiek contact, maar daar gaat onze Koningin
kennelijk liever niet op in.) En dat we tevens oog en oor moeten hebben
voor onze directe omgeving, vind ik allicht vanzelfsprekend.
Maar niet iedereen is in de gelegenheid om een mening of andere uiting te verspreiden via toespraken op televisie. Niet iedereen kan met een private jet naar overzeese kennissen vliegen. En wat is er mis met "communiceren via snelle korte boodschapjes" ? Ja, ze zijn vaak snel en kort, maar ze kunnen forse impact hebben op mensen die daar hun netwerk mee hebben opgebouwd.
De Koningin pleit voor meer "solidariteit en compassie" voor en vanuit je directe fysieke omgeving. Want hulp en aandacht is "niet alleen te verwachten van overheid en maatschappelijke instellingen", "hoe goed professionele zorg ook is". Maar dat legio mensen met ernstige aandoeningen of verdriet eveneens steun en troost vinden via moderne vormen van contact, wordt door haar een beetje neergezet als derderangs. Ik ken mensen die door professionele zorg werden weggewuifd en via online gemeenschappen elkaar juist vinden en opvangen en zelfs uitstekende adviezen en oplossingen aanreiken.
Woord en beeld
Verder noemt de Koningin het gesprek en de taal belangrijke elementen binnen een samenleving: "Echt contact ontstaat in daden en woorden. Taal is onmisbaar bij het opbouwen van vertrouwen. Maar wie het gesprek niet aangaat, sluit zichzelf uit." Had iemand de indruk dat er te weinig wordt gesproken via online social media ? Ik snap het wel, ze is bezorgd dat er teveel voor eigen parochie wordt gesproken, maar dat gebeurt in de tastbare wereld net zo goed.
En dan deze passage: "Via woord en beeld komt veel verdriet van anderen tot ons, maar dat is vaak ver weg en roept eerder gevoelens van onmacht op. Teveel informatie stompt mensen ook af. Zo zijn we misschien wel doof en blind geworden voor de naaste." Typisch dat juist veel hoogwaardigheids-bekleders en hun fondsen altijd vinden dat we aandacht moeten hebben voor ernstige situaties in nabije en verre oorden. Maar ik begrijp wat zij bedoelt en zij constateert iets wat gebruikers van online diensten allang doen: informatie filteren tijdens hun zoektocht en contacten.
Grenzeloze drijfveren
Het
is de individuele drijfveer waardoor mensen zoeken naar geluk en gelijkgestemden.
Een drijfveer die hen samenbrengt, maar nu niet meer uitsluitend uitgaande
van en toewerkend naar een geografische locatie. Die fysieke beleving blijkt
een relatief afnemend aspect in ons leven. We zoeken elkaar tegenwoordig
ook in werelden die niet (meer) bepaald worden door een begrensde lap grond
met een burgemeester en een staatshoofd. Wat is nu nog een "land" en
wat blijft ervan over in de digitale wereld ?
Als je als "Koningin der Nederlanden" ziet dat niet alleen bedrijven maar ook mensen met het grootste gemak de fysieke grenzen ontstijgen, als je ziet dat er grote en kleine hechte gemeenschappen ontstaan die niet meer gebaseerd zijn op geografische criteria, dan ga je als eeuwenoude hegemonie toch twijfelen aan je status en functie.
We worden (met vallen en opstaan) ware wereldburgers, en ontdekken door
onze moderne mogelijkheden nieuwe orden in denken en doen.
"ZIJ,
Koningin der Nederlanden" heeft
gewoon wat moeite met "WIJ,
Kinderen der Wijde Wereld". Jammer,
want als opper-Nederlander had ze juist kunnen laten zien hoe een klein
landje ook digitaal groots van gedachtengoed kan zijn.
27 December 2009.
Zie voor meer kritiek op de kersttoespraak: WebWereld, Nu.nl, Telegraaf.nl en onderstaande mooie visuele weergave van cyber-cijfers. Hierin wordt o.a. gemeld dat presidentskandidaat McCain met campagne voeren (optredens en diners) $11 miljoen in 1 maand wierf, en dat Obama in diezelfde maand $55 miljoen aan fondsen opbouwde, door uitsluitend campagne te voeren via online netwerken.
